برای پربار کردن درخت انگور باید چهار کار را هم‌زمان انجام دهید: هرس اصولی، رساندن نور کافی به خوشه‌ها، تغذیه متعادل و آبیاری درست. بسیاری از باغداران فقط به کود دادن توجه می‌کنند، در حالی که پر برگ بودن بوته به معنای پربار بودن آن نیست؛ کود اضافی گاهی رشد برگ را افزایش می‌دهد و باردهی را کاهش می‌دهد. انگور میوه خود را روی شاخه‌هایی یکساله می‌دهد ، بنابراین هر تصمیم امروز شما در محصول سال آینده اثر می‌گذارد.
این نگاه با اصل بهره‌وری کشاورزی هم‌خوان است: گرفتن بیشترین محصول از همان آب، خاک و کودی که در اختیار دارید. بوته شما اکنون کدام یک از این چهار شرط را کم دارد؟
هرس و نورگیری؛ مهم‌ترین عامل پربار شدن انگور
هرس مهم‌ترین عامل باردهی انگور است، چون تعداد جوانه‌های باقی‌مانده روی تاک یادرخت، تعداد خوشه‌های سال بعد را تعیین می‌کند. این کار در دو نوبت انجام می‌شود: یک بار در زمستان و یک بار در تابستان.
هرس زمستانه و تعداد جوانه مناسب روی هر شاخه
هرس زمستانه را در دوره خواب درخت انجام دهید و تعداد جوانه را با قدرت بوته هماهنگ کنید. چون میوه روی شاخه‌های یکساله تشکیل می شود، شاخه‌های سالم و متوسط را نگه دارید و شاخه‌های ضعیف و خشکیده را از بین ببرید. تعداد جوانه مناسب به رقم بستگی دارد؛ برای نمونه در یک پژوهش ایرانی روی رقم سیاه سمرقندی، هرس سبک با سه جوانه روی هر شاخه بارده توصیه شد. جدول زیر تعادل هرس را نشان می‌دهد.
| وضعیت هرس | نتیجه روی درخت |
|---|---|
| جوانه بیش از حد | خوشه‌های زیاد اما ریز؛ رسیدن حبه‌ها ممکن است ناقص بماند |
| جوانه بسیار کم | محصول کم و رشد بیش از اندازه شاخ و برگ |
| جوانه متناسب با قدرت بوته | تعادل میان رشد برگ و میوه |
هرس سبز و نورگیری خوشه‌ها در تابستان
هرس سبز یعنی حذف شاخه‌های اضافی و برگ در تابستان تا نور به خوشه‌ها برسد. هرچه نور بیشتری به درخت برسد، کمیت و کیفیت میوه افزایش می‌یابد. در یک پژوهش روی رقم یاقوتی، ترکیب هرس تعادلی و هرس سبز، عملکرد را حدود ۴۷ درصد نسبت به شاهد افزایش داد؛ این عدد به یک رقم و یک منطقه مربوط است و برای باغ شما فقط نشانه جهت به شمار می‌رود. در عمل این کارها را انجام دهید:
- شاخه‌های پرپشت داخل درخت را باز کنید.
- برگ‌هایی را که روی خوشه سایه می‌اندازند کم کنید.
- شاخه‌ها را روی داربست پخش کنید تا هوا و نور به همه بخش‌ها برسد.
خاک، تغذیه و آبیاری برای افزایش محصول انگور
درخت ای که درست هرس شده باشد، برای میوه دادن به خاک مناسب، غذای کافی و آب منظم نیاز دارد. کمبود یا زیاده‌روی در هر کدام از این سه، باردهی را کاهش می‌دهد.
آزمایش خاک و تنظیم اسیدیته
پیش از هر کوددهی، نمونه خاک را به آزمایشگاه منطقه بفرستید و نمونه را از چند نقطه باغ و از عمق ریشه‌ها بردارید تا نتیجه نماینده کل باغ باشد. خاک اسیدی یا بسیار شور برای انگور مناسب نیست و اگر اسیدیته خاک (pH) مناسب باشد اما یک عنصر مانند منیزیم کم باشد، فقط همان عنصر را جبران کنید. آزمایش خاک از مصرف بی‌حساب کود پیشگیری می‌کند و هزینه را کاهش می‌دهد. اگر خاک باغ ضعیف و ففقیر باشد، احیای خاک را پیش از هر اقدام دیگری در برنامه بگذارید. نتیجه آزمایش را به کارشناس کشاورزی منطقه نشان دهید تا مقدار کود را بر اساس رقم و نوع خاک تعیین کند.
کود مناسب در هر مرحله و خطر زیاده‌روی نیتروژن
نیتروژن رشد شاخ و برگ را افزایش می‌دهد، پس مصرف آن را متعادل نگه دارید. اگر کود ازته زیاد مصرف شود، درخت پر برگ می‌شود و میوه کم می‌دهد. پتاسیم برای رسیدن خوشه‌ها و سخت شدن شاخه‌ها لازم است و بیشترین جذب آن بین گلدهی و نرم شدن حبه‌ها انجام می‌شود؛ بنابراین کود پتاسیم را پیش از نرم شدن حبه‌ها مصرف کنید. کمبود بور و روی نیز می‌تواند تشکیل میوه را ضعیف کند. در یک پژوهش ایرانی، ترکیب چالکود و محلول‌پاشی بهترین نتیجه را داد. کود را در محدوده ریشه‌های فعال قرار دهید، نه چسبیده به تنه. مقدار دقیق هر کود را از روی آزمایش خاک تعیین کنید و مصرف را به یک نوبت سنگین محدود نکنید.
آبیاری از گلدهی تا رسیدن میوه
آبیاری را با نیاز واقعی درخت تنظیم کنید، نه با تقویم ثابت. خاکی که در بهار خشک بماند، رشد شاخ و برگ و محصول را کاهش می‌دهد و آبیاری بیش از حد نیز رشد برگ را افزایش می‌دهد و کیفیت میوه را پایین می‌آورد. خاک باید زهکشی مناسب داشته باشد و همیشه خیس نماند. در بهار که بوته شاخ و برگ و گل می‌سازد، رطوبت خاک را زیر نظر بگیرید و برای کاهش تبخیر از مالچ استفاده کنید.
در یک پژوهش ایرانی، تغییر آبیاری سطحی به قطره‌ای نیاز ناخالص آبیاری باغ انگور را حدود ۲۶ درصد کاهش داد؛ درباره بهره‌وری آب در کشاورزی بیشتر بخوانید. دفعات آبیاری را در بخش سوالات پرتکرار می‌خوانید.
سخن پایانی
پربار کردن انگور با یک کار تمام نمی‌شود؛ هرس درست، نور کافی، کود متعادل، آبیاری مناسب و پیشگیری از بیماری باید کنار هم انجام شوند. اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، با آزمایش خاک و هرس زمستانه آغاز کنید، چون اثر آنها در محصول سال بعد دیده می‌شود. نتیجه کار را هر سال یادداشت کنید تا بتدریج برنامه را با باغ خود هماهنگ کنید. برای آشنایی با راهکارهای بیشتر افزایش بهره‌وری در باغ و مزرعه، مقالات کرانه نیلگون افق را دنبال کنید.
سوالات پرتکرار
درخت انگور بعد از کاشت چند سال بار می‌دهد؟
در بیشتر موارد، درخت انگور از حدود سال دوم تا سوم پس از کاشت میوه می‌دهد (تقریبی)؛ زمان دقیق به رقم، نوع نهال و مراقبت‌ها بستگی دارد. در سال‌های نخست، به جای محصول زیاد، ساختن بوته‌ای قوی و ریشه‌های سالم را هدف بگیرید.
بهترین زمان هرس انگور برای باردهی بیشتر چه موقع است؟
هرس باردهی را در زمستان و در دوره خواب درخت انجام دهید. هرس سبز مکمل آن است و پس از رشد شاخه‌ها در بهار و تابستان انجام می‌شود. ماه دقیق هرس بسته به اقلیم منطقه فرق می‌کند؛ هرس زمستانه را پیش از شروع جوانه‌زنی تمام کنید.
کود حیوانی برای درخت انگور مناسب است؟
بله، به شرط آنکه کود به‌طور کامل پوسیده باشد. در یک پژوهش روی انگور سفید بی‌دانه، مصرف کود پوسیده گاوی همراه با کود زیستی نیتروژن، عملکرد بالاتری از منبع شیمیایی نیتروژن ایجاد کرد. کود تازه می‌تواند به ریشه آسیب بزند. مقدار مصرف را از روی آزمایش خاک تعیین کنید.