بهترین زمان کود دهی درخت انگور از آخر زمستان شروع می‌شود و تا چند هفته پس از گلدهی ادامه دارد؛ نوبت تقویتی دیگری هم پس از برداشت محصول لازم است. کود وقتی اثر می‌کند که ریشه آماده‌ی جذب آن باشد، و ریشه‌ی انگور در هر فصل نیاز متفاوتی دارد. کود دادن در زمان نادرست، حتی با بهترین کود، پول و زحمت شما را هدر می‌دهد و گاهی درخت را در برابر سرما ضعیف می‌کند. این مقاله تقویم کودی انگور را با نشانه‌هایی که خودتان روی درخت می‌بینید توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد چرا گرفتن بیشترین بازده از کود مصرفی، یکی از اصول بهره‌وری کشاورزی است. باغ شما همین امروز در کدام مرحله است: خواب زمستانی، بیدار شدن جوانه‌ها یا بعد از برداشت؟
بهترین زمان کود دهی درخت انگور چه موقع است؟
بهترین زمان کود دهی درخت انگور، شروع فصل رشد است؛ از آخر زمستان تا چند هفته پس از گلدهی، و پس از آن یک نوبت تقویتی بعد از برداشت. دلیلش ساده است: درخت ازت و عناصر دیگر را در زمان رشد فعال، یعنی از جوانه زدن تا تشکیل میوه، بهتر جذب می‌کند. کودی که در دوران خواب یا وقتی ریشه‌ها کار نمی‌کنند داده شود، بخش بزرگی از آن با آب شسته می‌شود. برنامه‌های رایج کود انگور دو تا چهار نوبت در سال دارند (تقریبی) و تعداد دقیق به خاک و منطقه بستگی دارد. اگر دنبال هرس، نورگیری و آبیاری برای محصول بیشتر هستید، مقاله‌ی پربار کردن درخت انگور را بخوانید؛ این نوشته فقط درباره‌ی زمان کود است و برنامه‌ی هر منطقه را جدا توضیح می‌دهد.
کود دهی انگور در چهار فصل سال؛ از زمستان تا پاییز
سال باغ انگور را می‌توان به چهار فصل تقسیم کرد و در هر فصل هدف کود فرق می‌کند. برای هر فصل، علاوه بر زمان، نشانه‌ی روی درخت را هم می‌نویسیم تا مجبور نباشید فقط به تقویم تکیه کنید و مرحله‌ی واقعی درخت را ببینید.
چالکود انگور در زمستان؛ پیش از بیدار شدن درخت
چالکود زمستانه را از اواخر پاییز تا پایان اسفند انجام دهید (تقریبی)، یعنی وقتی درخت برگ ندارد و در خواب است. در این نوبت کود دامی کاملا پوسیده و کودهای پایه‌ی فسفر و پتاسیم را در چاله‌های دور درخت بریزید و روی آن را با خاک بپوشانید. چاله‌ها را زیر لبه‌ی تاج درخت، یعنی جایی که ریشه‌های فعال قرار دارند، حفر کنید. فسفر و پتاسیم در خاک کم‌تحرک‌اند و جابه‌جا نمی‌شوند؛ پس اگر پیش از بیدار شدن درخت داده شوند، در بهار آماده‌ی جذب ریشه‌اند. کود ازته سریع‌اثر، مانند اوره، را در زمستان ندهید، چون به‌ویژه در خاک شنی با باران شسته می‌شود. اگر خاک باغ ضعیف و فقرمواد آلی دارد، پیش از چالکود به احیای خاک هم فکر کنید تا کود دامی بیشترین اثر را بگذارد.
کود دهی انگور در بهار؛ از جوانه زدن تا گلدهی
ازت و کود کامل را از زمان ترکیدن جوانه‌ها تا چند هفته پس از گلدهی بدهید، چون جذب ازت در همین بازه بهترین است. نشانه‌اش این است که جوانه‌ها درشت می‌شوند و برگ‌های کوچک بیرون می‌آیند. نیاز درخت به ازت در این دوره زیاد است، ولی کود را یک‌جا ندهید و آن را در دو نوبت کوچک‌تر پخش کنید تا ریشه آسیب نبیند. پیش از باز شدن خوشه‌های گل، ریزمغذی‌هایی مانند روی و بور را هم به‌صورت محلول‌پاشی یا همراه کود کامل مصرف کنید تا تشکیل میوه ضعیف نشود. در ازت زیاده‌روی نکنید، زیرا درخت پربرگ می‌شود و میوه‌ی کمتری می‌دهد. دو هفته پس از پایان گلدهی، که حبه‌های کوچک سبز دیده می‌شوند، یک کود کامل متعادل مناسب است. اگر باران بهاره زیاد است، نوبت‌ها را کوچک‌تر و جدا از هم بدهید تا کود شسته نشود.
تغذیه انگور در تابستان؛ از غوره تا رنگ گیری
در تابستان کود انگور باید پتاسیم‌دار باشد و ازت کنار گذاشته شود. از زمان درشت شدن حبه‌های سبز تا نرم شدن و رنگ گرفتن خوشه‌ها، درخت بیشترین نیاز را به پتاسیم دارد، چون پتاسیم تحمل به تنش خشکی، قند و کیفیت میوه را بالا می‌برد. کود پتاس را پیش از نرم شدن حبه‌ها مصرف کنید و از زمانی که رنگ‌گیری شروع شد، ازت نریزید؛ ازت دیرهنگام شاخه‌ی تازه می‌سازد و رسیدن میوه را عقب می‌اندازد. سوختگی لبه‌ی برگ‌های مسن نشانه‌ی کمبود پتاسیم است؛ اگر آن را دیدید، نوبت پتاسیم را عقب نیندازید. وقتی حبه‌ها اندازه‌ی نخود شدند، آهن و منیزیم هم به فتوسنتز کمک می‌کنند. اگر محلول‌پاشی ریزمغذی می‌کنید، در یک پژوهش ایرانی این کار در تیرماه و با غلظت پنج در هزار انجام شده است؛ زمان منطقه‌ی خودتان را با مرحله‌ی رشد تنظیم کنید.
کود دهی انگور در پاییز؛ بعد از برداشت تا ریزش برگ
پس از برداشت، اگر برگ‌ها هنوز سبز و سالم‌اند، درخت به یک نوبت کود تقویتی نیاز دارد تا ذخیره‌ی غذایی زمستان و جوانه‌های سال بعد را بسازد. در این نوبت پتاسیم و فسفر اهمیت بیشتری دارند و پتاسیم به تحمل سرما کمک می‌کند. در مناطق گرم‌تر می‌توان بخشی از ازت سالانه را هم در همین نوبت داد (حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد، تقریبی). در مناطق سرد دستور فرق دارد و در بخش بعدی توضیح داده شده است. کود دامی و کودهای پایه را به چالکود زمستانه واگذار کنید و در این نوبت به مقدار کم و متعادل اکتفا کنید. اگر برگ‌ها زرد شده یا ریخته‌اند، این نوبت را حذف کنید، چون ریشه دیگر کود را خوب جذب نمی‌کند. زمان این نوبت را با پایان برداشت و پیش از ریزش برگ‌ها هماهنگ کنید.
سخن پایانی
زمان کود دهی درخت انگور را به سه نوبت اصلی خلاصه کنید: چالکود در زمستان، ازت و کود کامل از جوانه تا چند هفته پس از گلدهی، و تقویت پس از برداشت. در مناطق سرد، ازت پاییزه را حذف کنید و در باغ دیم، کود را با نم خاک هماهنگ کنید. پیش از هر نوبت، آزمایش خاک و نظر کارشناس منطقه را ملاک بگیرید. برای آشنایی با راهکارهای بیشتر افزایش بهره‌وری در باغ و مزرعه، مقالات کرانه نیلگون افق را دنبال کنید. باغ شما کدام نوبت را در این سال جا انداخته است؟
سؤالات پرتکرار درباره زمان کود دهی درخت انگور
سالی چند بار باید به درخت انگور کود داد؟
برنامه‌ی رایج کود انگور دو تا چهار نوبت در سال است (تقریبی). سه نوبت اصلی عبارت‌اند از چالکود زمستان، کود فصل رشد از جوانه تا چند هفته پس از گلدهی، و نوبت تقویتی پس از برداشت. تعداد دقیق را نوع خاک، سن درخت و نتیجه‌ی آزمایش خاک تعیین می‌کند؛ نوبت اضافه بدون نیاز، هزینه و خطر سوختگی ریشه دارد.
کود حیوانی را چه ماهی پای درخت انگور بریزیم؟
کود دامی کاملا پوسیده را از اواخر پاییز تا پایان اسفند، در چالکود زمستانه، پای درخت بریزید (تقریبی). در نهایت می‌توان آن را در اوایل بهار و پیش از بیدار شدن کامل درخت داد. کود تازه به ریشه آسیب می‌زند؛ کود مرغی هم به‌دلیل قدرت زیاد باید حتما پوسیده و کم‌مقدار باشد.
اوره برای انگور چه موقع مناسب است؟
اوره را از زمان ترکیدن جوانه‌ها تا چند هفته پس از گلدهی بدهید، چون ازت در همین بازه بهتر جذب می‌شود. در زمستان و پاییز اوره نریزید؛ ازت زمستانی شسته می‌شود و ازت پاییزی خطر سرمازدگی را بالا می‌برد. بهتر است مقدار را کم و در چند نوبت جدا مصرف کنید.
زمان کود دهی انگور بر اساس اقلیم و شرایط باغ
یک تقویم برای همه‌ی باغ‌ها جواب نمی‌دهد. منطقه، میزان آب و سن درخت زمان و میزان مصرف کود را جابه‌جا می‌کنند. در چهار حالت رایج زیر، تفاوت‌ها را ببینید و برنامه‌ی باغ خودتان را با آن‌ها هماهنگ کنید.
مناطق سردسیر؛ آخرین نوبت کود انگور چه زمانی است؟
در مناطق سردسیر ازت را فقط تا چند هفته پس از گلدهی بدهید و در پاییز، مخصوصا وقتی برگ‌ها هنوز روی درخت است، ازت ندهید. در پژوهش‌های مناطق سرد، بیشترین بازده ازت از گلدهی تا حدود شش هفته پس از آن گزارش شده است (تقریبی). ازت پاییزه رشد تازه به همراه دارد، درخت را برای سرما آماده نمی‌کند و احتمال سرمازدگی شدید زمستانه را بالا می‌برد؛ بخشی از آن هم تا بهار شسته می‌شود. بعد از ریزش برگ‌ها، به‌جای ازت، کودی با ازت بسیار کم و پتاسیم و فسفر بیشتر مصرف کنید. ریشه‌ی سرد کود را بد جذب می‌کند، پس خاک یخ‌زده را کود ندهید. اگر اولین یخبندان‌های منطقه‌ی شما زود می‌آید، برنامه‌ی کودی را زودتر ببندید و نوبت پاییزه را فقط با نظر کارشناس منطقه انجام دهید.
انگور گرمسیری؛ برنامه کود در فصل رشد طولانی
در مناطق گرمسیری، فصل رشد بعد از برداشت طولانی‌تر است و نوبت تقویتی پس از برداشت بازده بهتری دارد. در این مناطق ازتی که پس از برداشت و تا وقتی برگ‌ها سبز و فعال‌اند مصرف شود، در جوانه‌ها و بافت درخت ذخیره می‌شود و در بهار به رشد کمک می‌کند. شرط کار این است که تاج درخت سالم باشد؛ اگر برگ‌ها بیمار یا ریخته‌اند، جذب خوبی انجام نمی‌شود. در گرمای تابستان، کود را صبح زود یا عصر بدهید و بلافاصله آبیاری کنید تا ریشه نسوزد. اگر خاک باغ شور است، کود را در مقدارهای کمتر و با آبیاری بیشتر بدهید تا نمک روی ریشه نماند. فاصله‌ی دو نوبت را کم نکنید، چون ریشه و خاک زیر فشار نمک قرار می‌گیرند. بهتر است نوبت پس از برداشت را پیش از خنک شدن هوا انجام دهید.
کود دهی انگور دیم؛ وقتی آبیاری ندارید
در باغ انگور دیم، کود را زمانی بدهید که خاک نم دارد؛ یعنی از زمستان تا اوایل بهار، همراه با بارندگی. کود بدون رطوبت حل نمی‌شود و ممکن است ریشه را بسوزاند. در این باغ‌ها به‌جای ازت زیاد، کود دامی پوسیده و مواد آلی را در چالکود زمستانه بریزید تا خاک آب بیشتری نگه دارد، و ازت را کم و در ابتدای فصل مصرف کنید. ازت زیاد در باغ بی‌آبیاری معمولا برگ زیاد می‌سازد و آب بیشتری از خاک می‌گیرد، پس مقدار آن را کم نگه دارید. در سال‌های کم‌باران، همین مقدار کم را هم کمتر کنید و تا بارش مناسب نیامده کود ندهید. اگر با مدیریت نم خاک آشنا نیستید، مطلب بهره‌وری آب در کشاورزی را ببینید. برنامه‌ی دقیق را با کارشناس منطقه هماهنگ کنید.
نهال جوان انگور؛ اولین کود را کی بدهیم؟
نهال جوان انگور را در روز کاشت کود شیمیایی ندهید؛ اگر خواستید، فقط کمپوست به خاک بیفزایید و کود را دو تا سه هفته پس از کاشت، همزمان با شروع رشد، بدهید (تقریبی). در سال‌های اول هدف شما ساختن ریشه‌ی قوی است، نه محصول زیاد. کود را روی ریشه‌ها یا چسبیده به تنه نریزید؛ آن را به‌صورت حلقه، در فاصله‌ی ۳۰ تا ۴۵ سانتی‌متری تنه (تقریبی) پخش کنید و با خاک مخلوط کنید. مقدار کم و نوبت‌های جدا از هم بهتر از یک نوبت سنگین است، چون ریشه‌ی جوان زود می‌سوزد. در سال دوم و سوم مقدار کود را بتدریج بیشتر کنید، ولی همیشه با رشد نهال هماهنگ نگه دارید. پس از هر نوبت، نهال را آبیاری کنید و نشانه‌های برگ، مانند زردی یا سوختگی لبه‌ها، را زیر نظر بگیرید.